Weblog

  • Droge drakenogen

    Veel vruchten kun je drogen. Ook een drakenoog.

    Het drakenoog is verwant aan de lychee en groeit o.a. in Vietnam. Het is een gelige/ roodbruine knikker van 2 tot 4 cm groot. Als je de dunne schil met je nagels opent, komt zacht wit, zoet vruchtvlees te voorschijn.

    vers en gedroogd drakenoog
    Vers drakenoog
    Gedroogd
    Gedroogd heeft de vrucht iets weg van een dadel, maar is minder plakkerig. Hij wordt ook wel "longan" genoemd en is te vinden op markten en stalletjes langs de weg. Het is een goede krachtbron voor op de fiets.

    Drakenoog:
    long nhan
    Gedroogd:
    long nhan kho

  • Fritz, onze begeleider in Vietnam

    Fritz heeft een lange band met Vietnam: hij heeft er gestudeerd en gewerkt. Aldus Fritz:

    "Mijn eerste kennismaking met Vietnam was de Mekong Delta. In 1991 kwam ik daar als studentje om te helpen met onderzoek naar rijstteelt op zure gronden. De mensen waren arm, maar vol vertrouwen in de toekomst. De chaos die er heerste. De improvisatie van alles en iedereen. De overvolle markt. De studenten die ons meenamen naar hun favoriete plekken. Het was een geweldige tijd.
    Op weg naar het centrum was aan de overkant van de weg een begraafplaats. Als je daar 's ochtends langsfietste, zag je mensen de begraafplaats afkomen op weg naar hun werk. Wonderlijk. Ze bleken niet op, maar achter de begraafplaats te wonen."

    Er volgden nog meer periodes in Vietnam: Saigon, midden-Vietnam, en vele reizen naar het noorden. Fritz woont er inmiddels, kent grote delen van het land en heeft spelenderwijs een grote kennis van het Vietnamees en de Vietnamese cultuur vergaard.

    Fritz in de Mekong Delta
    1991: ons Fritz in de Mekong Delta (tweede van links)
  • Een paar woordjes Vietnamees

    Het Vietnamese alfabet

    Vietnamees heeft een westers alfabet. Het is in de 17e eeuw ontwikkeld door een Franse monnik, en deze Franse invloed is terug te vinden in de uitspraak. Vietnamees is zeer fonetisch: een woord wordt precies uitgesproken zoals het geschreven is, er staan geen overbodige letters en de uitspraak is ondubbelzinnig.

    Een paar woordjes Vietnamees

    Ter introductie worden hier wat woorden en uitdrukkingen behandeld.

    Groeten en bedanken

    We beginnen met een paar uitdrukkingen waar u wat aan hebt, ook al snapt u verder geen woord.

    xin chao
    Hallo

    'Chao' is de eigenlijke groet, en klinkt net als het Italiaanse 'ciao'. 'Xin' maakt het beleefder.

    hen gap lai
    Tot ziens

    Net als in het Nederlands (doei!) kent het Vietnamees meerdere uitdrukkingen bij het afscheid nemen; dit is de meest universele. 'Hen' betekent: beloven, 'gap': ontmoeten en 'lai': nog een keer.

    cam on
    Bedankt

    Algemene uitdrukking. Kan beleefder gemaakt worden met 'xin' ervoor, maar dat is alleen nodig met hoogwaardigheidsbekleders of bijvoorbeeld als u iets van een politieman gedaan moet krijgen.

    khong co gi
    Geen dank

    Dit kan gezegd worden als u bedankt wordt. Letterlijk staat hier: 'niet heeft iets'. Oftewel: 't was niets, 't was geen moeite.

    Aanspreekvormen

    Wij Nederlanders hebben het makkelijk als we iemand aanspreken: we zeggen 'je' of 'jij', en als we beleefd willen zijn zeggen we 'u'.
    In Vietnam is dat iets ingewikkelder: er wordt onderscheid gemaakt naar leeftijd en geslacht.

    ong
    U, meneer
    ba
    U, mevrouw

    Dit is een beleefdheidsvorm, die wordt gezegd tegen iemand op leeftijd, of op middelbare leeftijd met een hogere status.

    anh
    je, mannelijk
    chi
    je, vrouwelijk

    Letterlijk betekent 'anh': oudere broer, en 'chi': oudere zuster. Ze worden gebruikt voor mensen die ouder zijn, maar nog niet de middelbare leeftijd hebben bereikt.
    Een 'ong' of 'ba' zal deze woorden gebruiken voor iemand van middelbare leeftijd.

    em
    je

    Een 'Em' is een jongere broer of zus, en is de aanspreekterm voor iemand die jonger is.
    Een 'ong' of 'ba' zegt dit tegen jonge mensen zoals tieners en kinderen.

    In familiekring worden dit soort termen dagelijks gebruikt om een verwante aan te spreken. Er zijn heel veel specifieke woorden voor familierelaties, zoals: 'oom van moederskant' e.d.

    Om iemand correct aan te kunnen spreken, is het nodig om diens leeftijd te weten, speciaal als het verschil in leeftijd klein is. Daarom is het de normaalste zaak van de wereld om een wildvreemde te vragen naar de leeftijd.

    Eten en drinken

    an com
    Eten; rijst eten

    Letterlijk betekent dit 'eten rijst', maar wordt ook gebruikt om 'eten' aan te duiden.

    an banh mi
    Brood eten

    Brood is een erfenis van de Franse kolonisatie. U raadt waarschijnlijk al wat voor brood algemeen is: inderdaad, een soort stokbrood maar dan veel korter.

    uong nuoc
    Water drinken

    Als u een cafeetje binnenloopt en zegt dat u water wilt drinken, zal niemand raar opkijken. 'Water' wordt niet letterlijk opgevat: altijd zal de vraag volgen wat voor water u wilt drinken.
    Dit heeft ermee te maken, dat een zin niet alleen uit een werkwoord kan bestaan.

    uong tra
    Thee drinken

    Net als in China, wordt overal thee gedronken. Een gast krijgt altijd thee aangeboden, ook in restaurants en café's.

    In een zin hoeft u geen persoonsvorm (ik, jij,...) te gebruiken als duidelijk is wie er bedoeld wordt.

    Verschillende soorten water

    Vietnamees is een taal die vele korte woorden kent. Dat heeft tot gevolg, dat veel woorden meerdere betekenissen hebben: anders heeft men te weinig woorden. 'Water' is er zo een.

    nuoc
    Water, sap, nationaliteit
    nuoc cam
    Sinaasappelsap
    nuoc dua
    Kokosmelk
    nuoc Ha Lan
    Nederland

    Als een woord samengesteld wordt in het Vietnamees, is de rangschikking precies andersom dan in het Nederlands (nuoc = water, cam = sinaasappel). Hetzelfde geldt voor de plaatsing van bijvoeglijke naamwoorden:

    nguoi Ha Lan
    mens + Nederland
    Nederlander
    nguoi cao
    mens + groot
    de grote mens
  • Vietnamees visum vereenvoudigd

    14 mei 2018
    Vietnamese grenspost bij Lao Bao
    Vietnamese grenspost bij Lao Bao

    Wie naar Vietnam wil, moest tot nu toe een flink bedrag neertellen voor het visum. Daar komt nu verandering in.

    Vietnam verstrekt tegenwoordig e-visa waarmee je zowel over land als door de lucht het land in kunt.

    Het visum is 30 dagen geldig en kun je hier aanvragen: https://evisa.xuatnhapcanh.gov.vn/trang-chu-ttdt

    Een paar dagen na de aanvraag krijg je het visum toegemaild. Print het uit en neem het mee. Laat het visum bij de paspoortcontrole zien, en ze laten je gewoon binnen.

    Er zijn 46 nationaliteiten die een e-visum kunnen aanvragen. Nederland valt daaronder; België helaas niet. Belgen hebben een traditioneel visum nodig, dat via internet kan aangevraagd maar wat meer werk is.

  • Chinees

    Deze pagina geeft een introductie in het Chinees. Behandeld wordt hier het mandarijn, de officiële taal van China.

    Mandarijn: het Esperanto van China

    In China, waar bijna een kwart van de wereldbevolking woont, worden vele talen gesproken. Als reiziger is het gelukkig niet nodig om al die talen te spreken. Er is één taal die iedere scholier leert: het Mandarijn. Het Mandarijn komt oorspronkelijk uit de omgeving van Peking.
    Het geschreven Chinees heeft in de loop der tijd veel veranderingen ondergaan. Naarmate het schrift belangrijker werd, werd ook de behoefte groter om tot een eenvoudiger en eenduidiger schrijfwijze te komen. Na de Tweede Wereldoorlog besloot men een groot aantal karakters te vereenvoudigen. Het resultaat is nu, dat voor een groot aantal woorden zowel een klassieke als een moderne schrijfwijze bestaat. Het moderne schrift is algemeen in China zelf, terwijl landen als Singapore en Taiwan vasthielden aan de traditionele versie.
    Voordeel van de vereenvoudigde versie is, dat het sneller is te leren. Tegenstanders echter vinden dat met de traditionele karakters een belangrijk cultuurgoed verloren gaat.

    Chinees heeft een heel andere structuur dan westerse talen: grammatica en klanken lijken niet op elkaar. Toch is de taal voor westerlingen best te leren. De structuur is vrij eenvoudig en het aantal klanken is beperkt. Het grootste obstakel in het leren spreken van Chinees is het tonale karakter.
    Chinese woorden worden op een vaste toon uitgesproken. Het Mandarijn heeft er vier: een hoge vlakke toon, een klimmende toon, een toon die eerst daalt en dan klimt, en een vallende, ietwat snauwerige toon. Die toon blijft hetzelfde, of de persoon nu rustig is of woedend. Toch is het prima te horen in welke gemoedstoestand een Chinees is, bijvoorbeeld aan het volume.

    Karakters zijn oorspronkelijk een soort pictogrammen, vereenvoudigde afbeeldingen van hetgeen men bedoelt. Zaken als mensen, regen, etc. zijn redelijk eenvoudig af te beelden. Zodra abstracte begrippen weergegeven worden, wordt het interessant: karakters worden karakteriseringen, de manier waarop mensen tegen de dingen aankijken. Dit maakt de studie van karakters interessant.

    Pinyin

    Aan een Chinees karakter is niet te zien hoe het uitgesproken moet worden; de uitspraak moet worden onthouden. Men kan dus Chinees leren schrijven zonder het te kunnen spreken of andersom.
    Om het niet-Chinezen wat makkelijker te maken, maakt men ook gebruik van pinyin. Pinyin is een standaard manier om Chinees te schrijven door middel van een westers alfabet. Voor 'lao wai' (buitenlanders) is het een belangrijk hulpmiddel om Chinees te leren spreken.

    Als u van plan bent pinyin te gebruiken, kunt u in een reisgids of reiswoordenboekje de precieze uitspraak bestuderen.

    Een paar woordjes Chinees

    Om een idee te krijgen van de taal, wordt een aantal woorden omschreven.

    China:
    zhong guo
    中国

    Het woord 'China' is waarschijnlijk afgeleid van 'Qin'. De Qin-dynastie was de eerste die heel China regeerde. Zij deed dat van 221 - 207 voor Christus, begon met de bouw van de muur en legde de basis voor de verdere ontwikkeling van het rijk.
    Chinezen zelf hebben het over zhong guo als ze praten over hun land. 'Zhong' betekent 'midden', terwijl 'guo' 'land' betekent. China is dus het land van het midden, en vanuit China bezien is dat natuurlijk ook zo.
    In het karakter 'zhong' wordt de betekenis aangeduid met de verticale streep die door het midden van het vierkant gaat.
    Het teken voor 'land' bestaat uit een begrensd gebied met het teken van jade erin. Jade staat voor iets waardevols.

    Mens:
    ren

    'Ren' is een heel eenvoudig teken van een poppetje met twee benen.

    Man:
    nan ren
    男人

    Volgens de Chinezen een 'nanren', een mannelijk mens. Het teken voor mannelijk bestaat uit twee delen: het bovenste stelt akkers voor, en het onderste kracht. Een man immers is sterk en bewerkt de velden. Aldus de Chinezen.

    Vrouw:
    nü ren
    女人

    Zoals te verwachten viel, is een vrouw een vrouwelijk mens, een nüren. 'Nü' stelt een mens voor met een kind op schoot.

    Persoonsvormen

    Ik:
    wo
    Jij:
    ni
    Hij:
    ta
    Zij:
    ta
    Het:
    ta

    Hij, zij en het worden in het Chinees precies hetzelfde uitgesproken en zijn dus in feite hetzelfde woord. Vroeger was ook het karakter gelijk, maar is men onder invloed van vreemde talen onderscheid gaan maken.

    Het meervoud wordt gevormd met het achtervoegsel 'men':

    Wij:
    wo men
    我们
    Jullie:
    ni men
    你们
    Zij (mannen):
    ta men
    他们
    Zij (vrouwen):
    ta men
    她们
    Zij (dingen):
    ta men
    它们

    Het zal u wellicht opvallen dat de meeste van deze karakters aan de linkerkant een streep hebben met een schuin 'dakje' erop. Deze zogenaamde radikaal lijkt op '', 'mens', wat aangeeft dat het woord iets met mensen te maken heeft. 'Zij' heeft als radikaal '', 'vrouw', wat aangeeft dat het iets met vrouwen te maken heeft.

    Wat grammatica

    Hier wat eenvoudige grammatica. We beginnen met het werkwoord:

    Zijn:
    shi

    In het algemeen is het gebruik van 'zijn' hetzelfde als in het Nederlands, maar het wordt vaak weggelaten op plaatsen waar wij het zouden toepassen.
    Bijvoorbeeld:

    Wo shi Helanren
    - ik ben Nederlander
    Wo gaoxing
    - ik ben blij
    Niet zijn:
    bu shi
    不是

    een werkwoord wordt ontkennend gemaakt door er 'bu', 'niet', voor te zetten:

    Wo bu shi Helanren
    - ik ben geen Nederlander
    Ben je?:
    shi bu shi
    是不是

    'Zijn niet zijn' is een vraagformulering:

    Ni shi bu shi Helanren- ben je Nederlander?

    dit is op alle werkwoorden toepasbaar:

    Ni dao bu dao Helan
    - ga je naar Nederland?
    Vraagteken:
    shi ma
    是吗

    Een andere manier om een vraag te formuleren is door 'ma' aan het eind van een zin te plaatsen:

    Ni shi Helanren ma?
    - ben je Nederlander?
    .. is het niet?:
    shi ba
    是吧

    'Ba' gebruik je aan het eind als je het antwoord al denkt te weten:

    Ni shi Helanren ba?
    - jij bent Nederlander, is het niet?

    Beleefdheden

    Hallo:
    ni hao
    你好

    Groeten is vrij eenvoudig in het Chinees. Er zijn verschillende uitdrukkingen, maar eentje is universeel bruikbaar: 'ni hao'. 'Ni' betekent 'jij' en 'hao' betekent 'goed'. Men vraagt elkaar dus of het goed gaat.

    Er zijn een paar interessante dingen op te merken over dit eenvoudige zinnetje. Om te beginnen zit er geen werkwoord in. Waar in het Nederlands het werkwoord 'zijn' gebruikt wordt, is in het Chinees vaak geen werkwoord nodig.

    Verder is 'ni hao' eigenlijk geen vraag maar een constatering. Letterlijk betekent het: het gaat goed met je. Voluit zou men moeten zeggen: 'ni hao ma', maar iedereen begrijpt wat bedoeld wordt en dus laat men het vraagwoordje 'ma' weg.

    Als men 'ni hao' tegen u zegt, kunt u hetzelfde terugzeggen. Het gebruik is dus precies hetzelfde als bij 'hallo', men beoogt geen diepe bespiegelingen over uw toestand te krijgen.

    Tot ziens:
    zai jian
    再见

    'Zai jian' is de algemene manier om afscheid te nemen. 'Zai' betekent 'weer' of 'wederom' en 'jian' is 'ontmoeten'.

    Dank u wel:
    xie xie
    谢谢

    Een andere bruikbare uitdrukking is 'xie xie'. Nederlanders bedanken vaker dan Chinezen, dus als u volgens eigen gewoonte te werk gaat zit u altijd goed.

    Graag gedaan!:
    bu xie
    不谢

    Dit kan op veel manieren gezegd worden, maar dit is de eenvoudigste: 'bu xie'. Zoals hierboven te zien is, betekent 'xie' 'bedanken'. 'Bu' is hetzelfde als 'niet' en kan gebruikt worden om de betekenis van een werkwoord om te draaien. De letterlijke betekenis is: 'niets te danken'.

    Eten en drinken

    Eten:
    chi fan
    吃饭

    'Chi fan' betekent letterlijk: rijst eten, maar wordt ook algemeen gebruikt om aan te geven dat je wilt eten. Een maaltijd is in Chinese ogen immers niet compleet zonder rijst. 'Chi' betekent 'eten', en 'fan' is 'rijst'.

    Brood eten:
    chi mian bao
    吃面包

    Natuurlijk is er in China meer te eten dan rijst alleen. In het noorden wordt veel tarwe verbouwd, en luxebroodjes zijn overal in het land verkrijgbaar. 'Chi mian bao', zegt een Chinees als hij een broodje wil eten.

    Drinken:
    he shui
    喝水

    Kraanwater drinken is niet verstandig in China, maar overal kunt u flessenwater kopen. 'He shui', 'drinken water', zegt een Chinees.

    Thee drinken:
    he cha
    喝茶

    Als u bij mensen wordt uitgenodigd, krijgt u vaak thee te drinken. 'He cha', zegt de gastheer dan, als hij het kopje overhandigt: 'thee drinken'.

    Het zal u bij deze voorbeelden wellicht opvallen dat eerst het werkwoord wordt genoemd en dan het lijdend voorwerp. Dit is de algemene constructie.
    In het Chinees is het niet nodig om een persoonsvorm (ik, jij,...) in een zin te gebruiken als duidelijk is wie er bedoeld wordt. Dus als wij zeggen: 'ik drink water', kan hij zeggen: 'drink water'.
    Verder kent het Chinees geen werkwoordvervoegingen. Dus vormen als: 'drink', 'drinkt', 'dronk', 'dronken' bestaan niet. Dus in plaats van 'ik drink water' zegt hij: 'drinken water'. De volgorde van de woorden is hetzelfde als in het Nederlands.

    Vervoer

    Voertuigen zijn er in China in alle soorten en maten, van heel oud tot heel modern. Al zijn ze nog zo divers, in taalkundige zin hebben ze één ding gemeen, namelijk het woordje:

    Voertuig:
    che

    'Che' is een algemene aanduiding voor een voertuig op wielen. Dit woordje komt voor in elke voertuignaam, zoals: auto, bus, kar en ook: fiets.

    Fiets:
    zi xing che
    自行车

    Een echte tongbreker is dit woord voor ons geliefde rijwiel. Net als in Nederland wordt er in China veel gefietst. Behalve het gebruikelijke stalen ros heeft men nog veel varianten, zoals de driewieler met laadbak achterop. Zo kan men toch zonder auto grote vrachten vervoeren. Letterlijk betekent zixingche: door-jezelf-voortbewogen-voertuig.

    Wie niet lopen wil, neemt een of ander voertuig. Het Chinees kent hiervoor twee werkwoorden, afhankelijk van de manier waarop gezeten wordt.

    Fietsen:
    qi zi xing che
    骑自行车

    Letterlijk betekent dit: ik berijd een fiets (in analogie met 'een paard berijden'). Vaak wordt gezegd: 'qiche', 'ik berijd een voertuig', als duidelijk is dat het om een fiets gaat (en geen brommer bijvoorbeeld).

    Een voertuig nemen:
    zuo che
    坐车

    Wie met een voertuig op weg gaat, zit meestal. Deze uitdrukking betekent letterlijk: 'ik zit op een voertuig', maar geeft aan dat men ergens heen gaat. Wat voor voertuig het is, zal uit de context blijken. Voor de gewone Chinees zal het een vorm van openbaar vervoer zijn, bus, taxi, kar-met-paard of iets dergelijks.